Bu metinler bilgilendirme amaçlı örnek şablonlardır; hukuki danışmanlık değildir.

Sözleşme Dili ve Terminoloji Rehberi

Sözleşme metinlerinde karşılaştığınız hukuki terimler çoğu zaman karmaşık gelebilir. Oysa bu terimlerin sade Türkçe karşılıklarını bilmek, sözleşmeyi doğru anlamanız ve imzalamadan önce nelere dikkat etmeniz gerektiğini kavramanız açısından önemlidir. Bu rehberde, Türk sözleşmelerinde en sık kullanılan hukuki terimleri günlük dile çevirerek açıklıyoruz. Freelance çalışanlar, küçük işletmeler ve sözleşme imzalayan herkes için yararlı bir referans niteliğindedir.

Taraflar

Taraflar, sözleşmeye imza atan ve sözleşmeden hak ve yükümlülük doğuran kişi veya kuruluşlardır. Hizmet sözleşmelerinde genellikle "hizmet alan" ve "hizmet veren" olarak iki taraf bulunur. Sözleşmede tarafların tam unvanı, vergi numarası ve adresi yazılır ki kimin kimle anlaştığı net olsun. "Taraf" ifadesi tek tek kişileri veya şirketleri kapsayabilir; sözleşmenin başında kimlik bilgileri eksiksiz verilmelidir.

Edim

Edim, sözleşmede üstlenilen görevi ifade eder. Yani bir tarafın yerine getirmeyi taahhüt ettiği iş veya performanstır. Örneğin bir freelance tasarımcının edimi, logo tasarımı teslim etmek; müşterinin edimi ise belirlenen ücreti ödemektir. Her iki tarafın da edimleri sözleşmede net tanımlanmalıdır. Edim para, mal veya hizmet şeklinde olabilir. Belirsiz edim tanımları ileride anlaşmazlığa yol açar; bu yüzden "gerekli tasarım hizmetleri" yerine "3 adet logo konsepti ve 2 tur revizyon" gibi somut ifadeler tercih edilmelidir.

Temerrüt

Temerrüt, sözleşmede belirlenen süre içinde edimin yerine getirilmemesidir. Başka bir deyişle "gecikme" veya "sözleşmeye aykırı davranış" anlamına gelir. Örneğin müşteri ödemeyi vadede yapmadıysa temerrüde düşmüş olur. Temerrüt hali genellikle ihtarname ile tespit edilir ve tazminat, faiz veya sözleşmenin feshi gibi sonuçlar doğurabilir. Temerrüt faizi, gecikme dönemi için yasal oran üzerinden hesaplanır. Sözleşmede "temerrüt faizi" ayrıca belirtilebilir; yasal faiz oranının altında bir oran genellikle geçersiz sayılır.

Müterafik Kusur

Müterafik kusur, zarara uğrayan tarafın da kusurunun bulunduğu durumdur. Yani hem siz hem karşı taraf hatalı davranmışsa, tazminat miktarı her iki tarafın kusur oranına göre hesaplanabilir. Sözleşmelerde "müterafik kusur halinde tarafların sorumlulukları orantılı olarak azalır" gibi ifadeler yer alabilir. Örneğin proje teslimatında gecikme hem sizden hem müşteriden kaynaklanıyorsa, mahkeme kusur oranlarını değerlendirerek tazminatı indirebilir.

Mücbir Sebep

Mücbir sebep, önlenemez dış etkenler nedeniyle sözleşmenin ifa edilememesidir. Deprem, savaş, pandemi, aşırı doğal afet gibi tarafların kontrolü dışındaki olaylar mücbir sebep sayılabilir. Mücbir sebep hali sözleşmede tanımlanır ve bu durumda taraflar sorumlu tutulmayabilir. Sözleşmelerde "mücbir sebep" maddesi genellikle yer alır; bu madde olmadan doğal afet veya olağanüstü durumlarda tarafların hakları belirsiz kalabilir. Detaylar için mücbir sebep rehberimize göz atabilirsiniz.

Tazminat

Tazminat, zararın karşılanması anlamına gelir. Sözleşmeye aykırı davranan taraf, karşı tarafa verdiği zararı gidermekle yükümlüdür. Tazminat miktarı genellikle gerçekleşen zarar ölçüsünde belirlenir; ancak sözleşmede taraflar önceden bir "cezai şart" ile sabit bir miktar da belirleyebilir. Zarar kanıtlamak zor olduğunda cezai şart işe yarar. Ancak cezai şart aşırı yüksek tutulursa mahkeme indirebilir; makul bir seviyede tutulması önemlidir.

İbra

İbra, bir haktan vazgeçme, talep etmeme beyanıdır. Sözleşmede "taraflar birbirinden ibra etmiştir" ifadesi, tarafların belirli konularda birbirinden hak talep etmeyeceklerini gösterir. Özellikle sözleşme sonunda veya proje bitiminde tarafların karşılıklı ibra beyanı, ileride çıkabilecek ufak tefek talepleri önlemek için kullanılır. İbra kapsamı dar veya geniş tutulabilir; "bu proje kapsamındaki tüm taleplerden ibra" gibi ifadelerle sınır belirlenir. Çok geniş ibra maddeleri dikkatle okunmalıdır; beklenmedik hak kayıplarına yol açabilir.

Cezai Şart

Cezai şart, sözleşmeye aykırılık durumunda ödenecek sabit tazminat miktarının önceden belirlenmesidir. Zarar kanıtlamaya gerek kalmadan, belirlenen tutar talep edilebilir. Cezai şart makul düzeyde olmalıdır; aşırı yüksek tutarlar mahkemece indirilebilir. Örneğin 10.000 TL'lik projede 100.000 TL cezai şart orantısız görülebilir. Daha fazla bilgi için cezai şart rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Halefiyet

Halefiyet, sözleşmeden doğan hakların veya borçların başka bir kişiye geçmesidir. Örneğin şirket birleşmesi veya satışında, eski şirketin sözleşme yükümlülükleri yeni şirkete geçebilir. Sözleşmelerde "devir ve temlik" maddesi ile halefiyet şartları düzenlenir; bazı sözleşmelerde sözleşmenin devri yasaklanmış olabilir. Halef, kendinden önce gelen kişinin yerine geçen kişidir; bu durumda yeni taraf eski tarafın tüm hak ve borçlarını üstlenir.

Diğer Sık Kullanılan Terimler

Taahhüt: Bir işi yapmayı üstlenme, söz verme. İfa: Taahhüt edilen işi yerine getirme. Fesih: Sözleşmeyi sona erdirme. İhtiyari hak: Kullanılıp kullanılmaması tarafın isteğine bağlı hak. Emredici hüküm: Kanunla değiştirilemeyen, uyulması zorunlu kural. Zımni: Açıkça yazılmamış ama davranış veya koşullardan anlaşılan. İlam: Mahkeme kararı. İhtarname: Yasal uyarı, muhataba yazılı bildirim. Bu terimleri bilmek, sözleşme metinlerini daha rahat okumanıza yardımcı olur. İmzalamadan önce anlamadığınız terimler varsa mutlaka araştırın veya bir hukukçudan açıklama isteyin.

Sözleşmenizi Kolayca Oluşturun

Ücretsiz oluşturucu aracımızla hizmet sözleşmesi, freelance sözleşmesi veya NDA hazırlayın. Formu doldurun, sözleşmenizi anında oluşturun.

Oluşturucuya Git

İlgili Yazılar